卷二 · 数学之美9 分钟阅读

函数积分三:可积性理论

定理1

设函数ff在[a,b][a,b]上Riemann可积,则ff在[a,b][a,b]上有界。

证:设ff在[a,b][a,b]上的积分为II,则由函数积分二的定义2可知,对ε=1\varepsilon = 1,必存在一个分割π\pi,使得

∣∑i=1nf(ξi)Δxi−I∣<I \left| \sum_{i=1}^nf(\xi_i) \Delta x_i - I \right| < I

这里值点ξi∈[xi−1,xi](1≤i≤n)\xi_i \in [x_{i-1}, x_i] (1 \le i \le n)可以任取,由上式可得
∣∑i=1nf(ξi)Δxi∣<∣I∣+1 \left| \sum_{i=1}^n f(\xi_i) \Delta x_i \right| < |I| + 1

从而有
∣f(ξ1)∣Δx1<∣I∣+1+∣∑i=2nf(ξi)Δxi∣ |f(\xi_1)| \Delta x_1 < |I| + 1 + \left| \sum_{i=2}^n f(\xi_i) \Delta x_i \right|

即
∣f(ξ1)∣<1Δx1(∣I∣+1+∣∑i=2nf(ξi)Δxi∣) |f(\xi_1)| < \frac{1}{\Delta x_1} \left( |I| + 1 + \left| \sum_{i=2}^n f(\xi_i) \Delta x_i \right| \right)

此时,把在[xi−1,xi][x_{i-1}, x_i]中的ξi\xi_i固定下来(i=2,3,⋯ ,n)(i=2,3,\cdots,n),则上式右边是一个确定的正数,而ξi\xi_i可以在[x0,x1][x_0,x_1]上任取,这就证明了ff在区间[x0,x1][x_0,x_1]上有界。同理ff在子区间[xi−1,xi](i=2,3,⋯ ,n)[x_{i-1},x_i] (i=2,3,\cdots,n)上都是有界的,所以ff在区间[a,b][a,b]上有界。

Q.E.D.

定义1:振幅

设函数ff在区间[a,b][a,b]上有界,用MM与mm分别表示ff在[a,b][a,b]上的上确界和下确界,令ω=M−m\omega = M - m,称ω\omega为函数ff在区间[a,b][a,b]上的振幅。

定义2:上和与下和

设函数ff在区间[a,b][a,b]上有界,对[a,b][a,b]上的任何分割

π:a=x0<x1<⋯<xn=b \pi : a = x_0 < x_1 < \cdots < x_n = b

在π\pi的第ii个子区间[xi−1,xi][x_i-1, x_i]上ff的上确界与下确界分别记为MiM_i与mim_i,并令ωi=Mi−mi\omega_i = M_i - m_i,称ωi\omega_i为ff在[xi−1,xi][x_{i-1}, x_i]上的振幅,这里i=1,2,⋯ ,ni=1,2,\cdots,n。定义
S‾(f,π)=∑i=1nMiΔxi,S‾(f,π)=∑i=1nmiΔxi \overline S (f, \pi) = \sum_{i=1}^n M_i \Delta x_i, \quad \underline S(f, \pi) = \sum_{i=1}^n m_i \Delta x_i

并分别称它们是ff关于分割π\pi的上和与下和。

定理2

设π\pi与π′\pi^\prime是[a,b][a,b]上的两个分割,其中π′\pi^\prime是在π\pi的分点上多加了kk个新的分点而成的,则

S‾(f,π)≤S‾(f,π′)≤S‾(f,π)+kω∥π∥S‾(f,π)≥S‾(f,π′)≥S‾(f,π)−kω∥π∥ \begin{aligned} \underline S(f, \pi) \le \underline S(f, \pi^\prime) \le \underline S(f, \pi) + k\omega \Vert \pi \Vert \\ \overline S (f, \pi) \ge \overline S(f, \pi^\prime) \ge \overline S(f, \pi) - k \omega \Vert \pi \Vert \end{aligned}

证:首先考虑k=1k=1的情况,即π′\pi^\prime是在π\pi的分点上添加了1个新的分点,不失一般性,可设在第ii个区间[xi−1,xi][x_{i-1}, x_i]内再加上一个分点x∗x^*。即

π′:a=x0<x1<⋯xi−1<x∗<xi<⋯<an=b \pi^\prime : a = x_0 < x_1 < \cdots x_{i-1} < x^* < x_i < \cdots < a_n = b

这时有
S‾(f,π)−S‾(f,π′)=miΔxi−((x∗−xi−1)inf⁡f([xi−1,x∗])+(xi−x∗)inf⁡f([x∗,xi]))≤miΔxi−((x∗−xi−1)mi+(xi−x∗)mi)=0 \begin{aligned} \underline S(f, \pi) - \underline S(f, \pi^\prime) &= m_i \Delta x_i - ((x^* - x_{i-1}) \inf f([x_{i-1}, x^*]) + (x_i - x^*) \inf f([x^*, x_i])) \\ & \le m_i \Delta x_i - ((x^* - x_{i-1}) m_i + (x_i - x^*) m_i) \\ &= 0 \end{aligned}

即S‾(f,π)≤S‾(f,π′)\underline S(f, \pi) \le \underline S(f, \pi^\prime),另一方面,显然有
S‾(f,π)−S‾(f,π′)=miΔxi−((x∗−xi−1)inf⁡f([xi−1,x∗])+(xi−x∗)inf⁡f([x∗,xi]))≥miΔxi−((x∗−xi−1)Mi+(xi−x∗)Mi)=−ωiΔxi≥−ωi∥π∥≥ω∥π∥ \begin{aligned} \underline S(f, \pi) - \underline S(f, \pi^\prime) &= m_i \Delta x_i - ((x^* - x_{i-1}) \inf f([x_{i-1}, x^*]) + (x_i - x^*) \inf f([x^*, x_i])) \\ & \ge m_i \Delta x_i - ((x^* - x_{i-1}) M_i + (x_i - x^*) M_i) \\ & = -\omega_i \Delta x_i \ge -\omega_i \Vert \pi \Vert \ge \omega \Vert \pi \Vert \end{aligned}

即S‾(f,π′)≤S‾(f,π)+ω∥π∥\underline S(f, \pi^\prime) \le \underline S(f, \pi) + \omega \Vert \pi \Vert。
从而得到
S‾(f,π)≤S‾(f,π′)≤S‾(f,π)+ω∥π∥ \underline S(f, \pi) \le \underline S(f, \pi^\prime) \le \underline S(f, \pi) + \omega \Vert \pi \Vert

类似地,可以得到
S‾(f,π)≥S‾(f,π′)≥S‾(f,π)−ω∥π∥ \overline S (f, \pi) \ge \overline S(f, \pi^\prime) \ge \overline S(f, \pi) - \omega \Vert \pi \Vert

从而,易知当kk为愿意正整数时,结论成立。

Q.E.D.

定理3

对于任意两个分割,一个分割的下和总是不超过另一个分割的上和。

证:设π1\pi_1与π2\pi_2是[a,b][a,b]上的两个分割,如果π1\pi_1的所有分点都是π2\pi_2的分点,则称分割π2\pi_2比π1\pi_1更细或者分割π1\pi_1比π2\pi_2更粗,记为π1≤π2\pi_1 \le \pi_2;将π1\pi_1的分点与π2\pi_2的分点合并组成新的分割记为π=π1+π2\pi = \pi_1 + \pi_2,则显然有π1+π2≤πi(i=1,2)\pi_1 + \pi_2 \le \pi_i (i=1,2),则由定理2可知

S‾(f,π1)≤S‾(f,π)≤S‾(f,π)≤S‾(f,π2) \underline S(f, \pi_1) \le \underline S(f, \pi) \le \overline S(f, \pi) \le \overline S(f, \pi_2)

Q.E.D.

定义3:上积分和下积分

所有上和组成的集合有下界,从而有下确界,用I‾\overline I表示上和的下确界,并称之为ff在[a,b][a,b]上的上积分;所有下和组成的集合有上界,从而有上确界,用I‾\underline I表示下和的上确界,并称之为ff在[a,b][a,b]上的下积分;并有

f‾(f,π1)≤I‾≤I‾≤S‾(f,π2) \underline f(f, \pi_1) \le \underline I \le \overline I \le \overline S(f, \pi_2)

这里π1\pi_1与π2\pi_2是[a,b][a,b]上的任意两个分割。

定理4:Darboux

对[a,b][a,b]上的任意有界函数,有

lim⁡∥π∥→0S‾(f,π)=I‾,lim⁡∥π∥→0S‾(f,π)=I‾ \lim \limits_{\Vert \pi \Vert \to 0} \overline S(f, \pi) = \overline I, \quad \lim \limits_{\Vert \pi \Vert \to 0} \underline S(f, \pi) = \underline I

证:这里证明第二个等式,第一个等式的证明方法类似。按照定义,有

I‾=sup⁡mS‾(f,π) \underline I = \sup_m \underline S(f, \pi)

从而对任意的ε>0\varepsilon > 0,存在[a,b][a,b]上的一个分割π0\pi_0,使得
S‾(f,π0)>I‾−ε2 \underline S (f, \pi_0) > \underline I - \frac{\varepsilon}{2}

设π0\pi_0有ll个内分点,将π0\pi_0和π\pi的分点组合称新的分割π′\pi^\prime,则π′\pi^\prime是在π\pi的分点基础上至多添加了ll个分点的分割,从而由定理2可知,
S‾(f,π′)≤S‾(f,π)+lω∥π∥ \underline S(f, \pi^\prime) \le \underline S(f, \pi) + l\omega \Vert \pi \Vert

则
S‾(f,π)≥S‾(f,π′)−lω∥π∥≥S‾(f,π0)−lω∥π∥>I‾−ε2−lω∥π∥ \underline S(f, \pi) \ge \underline S(f, \pi^\prime) - l\omega \Vert \pi \Vert \ge \underline S(f, \pi_0) - l\omega \Vert \pi \Vert > \underline I - \frac{\varepsilon}{2} - l\omega \Vert \pi \Vert

即
I‾−S‾(f,π)<ε2+lω∥π∥ \underline I - \underline S(f, \pi) < \frac{\varepsilon}{2} + l \omega \Vert \pi \Vert

所以对任意ε>0\varepsilon > 0,只要有
∥π∥<ε2lω+1 \Vert \pi \Vert < \frac{\varepsilon}{2l\omega + 1}

则
0<I‾−S‾(f,π)<ε2+ε2=ε 0 < \underline I - \underline S(f, \pi) < \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon

即
lim⁡∥π∥→0S‾(f,π)=I‾ \lim \limits_{\Vert \pi \Vert \to 0} \underline S(f, \pi) = \underline I

Q.E.D.

定理5

设函数f:[a,b]→Rf:[a,b] \to \mathbb{R}有界,则以下三个条件互相等价:
(1)ff在[a,b][a,b]上可积;
(2)lim⁡∥π∥→0∑i=1nωiΔxi=0\displaystyle \lim \limits_{\Vert \pi \Vert \to 0} \sum_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i = 0,其中ωi=Mi−mi\omega_i = M_i - m_i是ff在[xi−1,xi](i=1,2,⋯ ,n)[x_{i-1}, x_i] (i=1,2,\cdots,n)上的振幅;
(3)I‾=I‾\underline I = \overline I。

证:(1)⇒(2)(1)\Rightarrow (2)
设ff在[a,b][a,b]上的积分值为II,则对任意的ε>0\varepsilon > 0,存在δ>0\delta > 0,使得对任意满足∥π∥<δ\Vert \pi \Vert < \delta的分割π\pi,有

I−ε3<∑i=1nf(ξi)Δxi<I+ε3 I - \frac{\varepsilon}{3} < \sum_{i=1}^n f(\xi_i) \Delta x_i < I + \frac{\varepsilon}{3}

对一切值点ξi∈[xi−1,xi](i=1,2,⋯ ,n)\xi_i \in [x_{i-1}, x_i] (i=1,2,\cdots,n)成立,从而有
I−ε3≤S‾(f,π)≤S‾(f,π)≤I−ε3 I - \frac{\varepsilon}{3} \le \underline S(f, \pi) \le \overline S(f, \pi) \le I - \frac{\varepsilon}{3}

从而有
0<∑i=1nωiΔxi≤I−23ε<ε 0 < \sum_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i \le I - \frac{2}{3}\varepsilon < \varepsilon

(2)⇒(3)(2)\Rightarrow (3)
若(2)成立,则有
0≤I‾−I‾≤S‾(f,π)−S‾(f,π)=∑i=1nωiΔxi<ε 0 \le \overline I - \underline I \le \overline S(f, \pi) - \underline S(f, \pi) = \sum \limits_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i < \varepsilon

由于ε\varepsilon是任何的正数,所以I‾=I‾\overline I = \underline I。
(3)⇒(1)(3) \Rightarrow (1)
设I‾=I‾=I\overline I = \underline I = I,则对任意的分割π\pi,有
S‾(f,π)≤∑i=1nf(ξi)Δxi≤S‾(f,π) \underline S(f, \pi) \le \sum_{i=1}^n f(\xi_i) \Delta x_i \le \overline S(f, \pi)

两边同时取极限∥π∥→0\Vert \pi \Vert \to 0,得到
I‾≤lim⁡∥π∥→0∑i=1nf(ξi)Δxi≤I‾ \underline I \le \lim \limits_{\Vert \pi \Vert \to 0} \sum_{i=1}^n f(\xi_i) \Delta x_i \le \overline I

所以
lim⁡∥π∥→0∑i=1nf(ξi)Δxi=I \lim \limits_{\Vert \pi \Vert \to 0} \sum_{i=1}^n f(\xi_i) \Delta x_i = I

即ff在[a,b][a,b]上可积。

Q.E.D.

定理6

设ff是定义在[a,b][a,b]上的单调函数,则ff在[a,b][a,b]上可积。

证:不失一般性,不妨设ff是递增函数,若f(a)=f(b)f(a)=f(b),则ff在[a,b][a,b]上是常数,显然可积。下面设f(b)>f(a)f(b) > f(a),对任意给定的ε>0\varepsilon > 0,有

0≤∑i=1nωiΔxi=∑i=1n(Mi−mi)Δxi≤∑i=1n(f(xi)−f(xi−1))Δxi≤∥π∥(f(b)−f(a)) \begin{aligned} 0 & \le \sum_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i = \sum \limits_{i=1}^n (M_i - m_i) \Delta x_i \\ & \le \sum_{i=1}^n (f(x_i) - f(x_{i-1})) \Delta x_i \\ & \le \Vert \pi \Vert (f(b) - f(a)) \end{aligned}

所以取δ=εf(b)−f(a)\displaystyle \delta = \frac{\varepsilon}{f(b) - f(a)},只要分割π\pi满足∥π∥<δ\Vert \pi \Vert < \delta,就有
0<∑i=1nωiΔxi<ε 0 < \sum \limits_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i < \varepsilon

所以ff在[a,b][a,b]上可积。

Q.E.D.

定理7

设f:[a,b]→Rf: [a,b] \to \mathbb{R}是连续函数,则ff在[a,b][a,b]上可积。

证:由于ff在[a,b][a,b]上一致连续,所以对任意给定的ε>0\varepsilon > 0,必有δ>0\delta > 0,使得当s,t∈[a,b]s, t \in [a,b]且∣s−t∣<δ|s - t| < \delta时,有

∣f(s)−f(t)∣<εb−a |f(s) - f(t)| < \frac{\varepsilon}{b - a}

对[a,b][a,b]上的一个分割
π:a=x0<x1<⋯<xn=b \pi: a = x_0 < x_1 < \cdots < x_n = b

设
Mi=f(si),mi=f(ti) M_i = f(s_i), \quad m_i = f(t_i)

其中si,ti∈[xi−1,xi](i=1,2,⋯ ,n)s_i, t_i \in [x_{i-1}, x_i] (i=1,2,\cdots,n),只要∥π∥<δ\Vert \pi \Vert < \delta,就有
∣si−ti∣≤Δxi≤∥π∥<δ |s_i - t_i| \le \Delta x_i \le \Vert \pi \Vert < \delta

从而有
∑i=1nωiΔxi=∑i=1n(Mi−mi)Δxi=∑i=1n(f(si)−f(ti))Δxi<εb−a∑i=1nΔxi=ε \begin{aligned} \sum_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i = \sum \limits_{i=1}^n (M_i - m_i) \Delta x_i &= \sum \limits_{i=1}^n (f(s_i) - f(t_i)) \Delta x_i \\ & < \frac{\varepsilon}{b - a} \sum_{i=1}^n \Delta x_i = \varepsilon \end{aligned}

所以ff在[a,b][a,b]上可积。

继续这个系列